لبنيات چيست؟
يکي از گروه هاي مواد غذايي که مصرف آن براي بدن بسيار مهم و ضروري است خانوادهي لبنيات نام دارد. توصيه مي شود که روزانه 2 الي 4 واحد از اين خانواده در رژيم غذايي افراد گنجانده شود. مصرف لبنيات از لحاظ ارزش غذايي در بالاي هرم قرار دارند. ماست به حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک بسزايي مي کند، پنير مي تواند جايگزين مناسبي براي گوشت باشد و کره و خامه کالري فراواني دارند و دوغ صباح يکي از نوشيدني هاي مغذي و داراي املاح فراواني است.
لبنيات از جمله مفيدترين مواد خوراکي هستند که در دسترس انسان قرار دارند. مصرف لبنيات و تاثير آن در سلامتي فوايد بسياري را به همراه دارد؛ معروف ترين و يکي از بهترين فوايد مصرف لبنيات به ويژه شير جلوگيري از ابتلا به پوکي استخوان و فراموشي است که امروزه در ميان سالمندان بسيار شايع شده است
بورس برند مرجع ثبت برند و فروش برند هاي آماده
کساني که قصد فعاليت در حوزه ي لبنيات را دارند بايد براي بيزينس خود يک برند ثبت کنند و اگر زمان و شرايط ثبت برند را ندارند ميتوانند از وبسايت بورس برند ، برند آماده ي لبنيات خريداري کنند
خامه، سرشار از انرژي
با اينکه خامه، چربي شير است اما در گروه روغنها جاي مي گيرد و هر قاشق مرباخوري از آن، يک واحد چربي محسوب مي شود و 45 کيلوکالري انرژي دارد. اين چربي از نوع حيواني و سرشار از کلسترول است، بنابراين کساني که به بيماريهاي قلبي عروقي مبتلا هستند و بايد کلسترول رژيم غذايي شان محدود باشد، بايد دور اين ماده غذايي را خط بکشند.
کشک، فقط پاستوريزه
کشک از دوغ به دست مي آيد؛ ابتدا کره ماست را مي گيرند و آنچه باقي مي ماند، دوغ است. بعد آب دوغ را مي گيرند و بعد از غليظ کردن، آنچه مانده به اندازه گلوله هايي درميآورند و ميگذارند خشک شود، به اين ترتيب کشک بهدست خواهد آمد. البته اين روش سنتي تهيه کشک است و در کارخانه ها تمام مراحل توليد مکانيزه انجام مي شود، کشک را پاستوريزه هم مي کنند.
مي توان کشک را از منابع پروتئين و کلسيم دانست ولي اگر نمک فراواني به آن زده شده باشد، سديم موجود در نمک باعث مي شود کلسيم کشک جذب نشود.، يک ليوان کشک، معادل يک ليوان شير و ماست و بين 65 تا 75 کيلوکالري انرژي دارد.
دوغ، نوشيدني مفيد و مغذي
دوغ به اين دليل که از رقيق شدن ماست به دست مي آيد، پروتئين و کلسيم کمتري دارد ولي کساني که ساير محصولات لبني را مصرف نمي کنند، بهتر است دوغ بنوشند. دوغ شور و گازدار هم وجود دارد اما بهتر است انواع بدون گاز و کمنمک را انتخاب کنيد. در ضمن، هر 2 ليوان دوغ معادل 1 ليوان شير انرژي دارد و بايد آن را در کل مقدار انرژي دريافتي روزانه در نظر گرفت
شير، سرشار از کلسيم
خوردن شير يکي از توصيههاي اکيد پزشکان تغذيه است. متاسفانه در ايران ميانگين مصرف شير، نسبت به ديگر کشورها بسيار پايين تر است. اين موضوع باعث نگراني بسياري از افراد مي شود. ما ايراني ها در بهترين حالت ممکن، سالي 80 ليتر شير و لبنيات مصرف مي کنيم، در حالي که هر فرد هلندي ساليانه حدود 480 ليتر شير و لبنيات را در وعده هاي مختلف غذايي گنجانده است.
اگر نتوانستيم شير بخوريم، چه کار کنيم؟
برخي از افراد، عدم تحمل لاکتوز دارند يا تمايلي به مصرف شير، ندارند. برخي از افراد هم فقط علاقه اي به خوردن شير ندارند و طعم ساير لبنيات را مي پسندند. توصيه جمعي از پزشکان به اين گروه از افراد، اين است که به جاي شير، از ساير خوراکي هاي موجود در فهرست لبنيات مانند ماست، دوغ و پنير در طول روز استفاده کنند.
البته، مدتي هم شير سويا در فروشگاه هاي کشور به وفور پيدا مي شد و اين محصول هم مي توانست در صورت عدم تمايل به مصرف شير و لبنيات، به عنوان منبعي از کلسيم، در طول روز استفاده شود. اين در حالي است که توزيع اين محصول هم به دليل استقبال کمي که از آن شد، به صورت بسيار محدودي درآمد و ديگر کمتر در فروشگاه هاي مواد غذايي به چشم مي خورد.
مصرف شير در سنين مختلف
بيشتر افراد فکر مي کنند نياز به مصرف شير و لبنيات براي گروه هاي سني و جنسي مختلف، يکسان است و نياز بدن تمام ما به مصرف لبنيات، به يک اندازه است در صورتي که اصلا اين طور نيست. بهتر است بدانيد نياز بدن بچه هاي زير 5 سال به اين گروه از مواد غذايي، حدود 1.5 واحد در روز، نوجوان هاي پسر 3 واحد، نوجوان هاي دختر 2.5 واحد، خانم هاي شيرده 3.5 تا 4 واحد، خانم هاي باردار حدود 2.5 واحد و نياز بدن مردها و زن هاي بزرگسال هم به شير و لبنيات، نزديک به 2 واحد در طول روز است. البته بهتر است براي پيشگيري از دريافت کالري اضافي و ابتلا به اضافه وزن و چاقي، لبنيات کم چرب را جايگزين انواع پرچرب آنها کنيد.
شير علاوه بر اينکه حاوي پروتئين با کيفيت است، نياز بدن به کلسيم، فسفر و ويتامين هاي 2B و D را تامين ميکند. اين نوشيدني براساس مقدار چربياي که دارد، انواع مختلف بدون چربي، کم چرب و پرچرب دارد و هر ليوان آن با توجه به مقدار چربي اش بين 55 تا 75 کيلوکالري انرژي به بدن مي رساند.
البته قندي به نام لاکتوز در شير وجود دارد که دستگاه گوارش برخي افراد نمي تواند آن را هضم کند و با خوردن شير دچار دلدرد ميشوند. اين افراد مي توانند ساير محصولات لبني را مصرف کنند يا شير بدون لاکتوز بنوشند.
اين نوشيدني در طعم هاي مختلف مثل شيرکاکائو، شيرقهوه، شيرموز، شير توت فرنگي و… وارد بازار شده است و کساني که از طعم شير معمولي خوششان نمي آيد، مي توانند از اين شيرها استفاده کنند. البته اين محصولات مقداري شکر دارند و خوردن بي?رويه آنها مي تواند باعث اضافه وزن و چاقي شود.
پنير، به جاي گوشت
پنير به دليل پروتئين فراواني که دارد، در علم تغذيه جزو گروه گوشت ها محسوب مي شود و 45 گرم از آن (به اندازه يک قوطي کبريت)، معادل يک واحد گوشت درنظر گرفته ميشود.
بهتر است از ميان آنها نوع کم نمک و کم چربي را انتخاب کنيد، با توجه به مقدار چربي، هر 45 گرم پنير بين 55 تا 85 کيلوکالري انرژي دارد.
کره، منبع ويتامين A
کره چربي تغليظ شده موجود در شير است اما رنگ زردش به ويتامين A موجود در آن برمي گردد. اين روغن مقداري آب هم دارد به همين دليل هنگام حرارت ديدن مي پاشد. اين روغن با منشاء حيواني، به ازاي هر قاشق مرباخوري 45 کيلوکالري انرژي دارد و يک واحد چربي محسوب مي شود. مي توان کره را منبع انرژي دانست و يک قاشق مرباخوري از آن را در ظرف غذاي بچه هايي که کم وزن مي گيرند و کم غذا هستند، ريخت.
فوايد مصرف لبنيات:
شير و لبنيات، منبع بسيار خوبي براي تأمين پروتئين مورد نياز بدن است، مصرف روزانه دو ليوان شير، 50 درصد پروتئين مورد نياز افراد بالغ را تأمين مي کند.
• کلسيم موجود در شير و لبنيات از نرمي استخوان، کندي رشد، خرابي دندان ها در کودکان و پوکي استخوان در بزرگسالان پيشگيري مي کند.
• مصرف 3-2 ليوان شير در روز مي تواند نياز بدن به کلسيم را در افراد بالغ تامين کند.
• فسفر به همراه کلسيم در تشکيل استخوان و استحکام آن موثر بوده و در ساخت بافت هاي عضلاني، مغز و اعصاب دخالت مي نمايد.
• شير حاوي بعضي از ويتامين ها مانند A، B12 ، B2 ، B1 است.
• کمبود ويتامين آ باعث شب کوري، ناراحتي هاي چشمي و کاهش مقاومت بدن در برابر بيماري هاي عفوني مي گردد.
• کمبود ويتامين ب1 باعث بي اشتهايي، بي حوصلگي، خستگي جسمي و روحي مي گردد.
• عوارض کمبود ويتامين ب2 در بدن عبارتند از: پوسته پوسته و خشک شدن پوست اطراف دهان، گوش و بيني، در موارد شديد کمبود، در بينايي اختلال به وجود مي آيد. مصرف 2 ليوان شير حدود 50 درصد ميزان نياز به ويتامين ب2 در افراد بالغ را تامين مي نمايد.
• ويتامين ب12 يکي از اجزاي ضروري در تشکيل گلبول هاي قرمز خون است و عوارض کمبود اين ويتامين عبارتند از: کم خوني و خستگي. با مصرف روزانه 2 ليوان شير حدود 50 درصد نياز بدن افراد بالغ به اين ويتامين تامين مي شود.
• براي افراد بزرگسال سالم روزانه 2 واحد يا بيشتر از گروه شير و لبنيات توصيه مي شود. زنان باردار و شيرده مي بايستي حداقل روزانه 3 واحد از اين گروه مصرف کنند.
• از شير پاستوريزه شده کم چربي ( 2.5 درصد يا کمتر) استفاده کنيد.
• پنير هاي تهيه شده از شير پاستوريزه استفاده کنيد.
• بستني هايي بخوريد که از شير پاستوريزه تهيه شده باشد.
• حتما قبل از مصرف هر نوع کشک مقداري آب به آن اضافه کنيد و حداقل 5-10 دقيقه در حال بهم زدن بجوشانيد.
• مقدار قند بستني بالاست. بنابراين توصيه مي شود در مصرف آن زياده روي نکنيد.
• به دليل بالا بودن ميزان نمک استفاده شده در تهيه کشک توصيه مي شود که از انواع کم نمک استفاده کنيد.
• بهتر است از شير و لبنياتي که با ويتامينD غني شده اند، استفاده کنيد، زيرا اين ويتامين براي جذب بهتر کلسيم بسيار مفيد است.
• اگر شما بيماري «عدم تحمل لاکتوز» را داريد، شير بدون لاکتوز و يا پنير هاي سفت و ماست را مصرف نماييد.
• هنگام خريد شير به تاريخ انقضاي آن توجه کنيد.
• ظرف شير را تا هنگام مصرف بسته و به دور از مواد بودار نگهداري کنيد.
• استفاده از شير استريل شده براي حمل در مسافرت هاي خارج از شهر مناسب تر است. اين نوع شيرها را (در صورت باز نشدن) مي توان تا 4 ماه در دماي محيط نگهداري کرد.
انواع فراوردههاي لبني
سرشير، چربي تجمع يافته شير در قسمت يک دهم بالايي ترکيب
خامه، چربي شير است که از سرشير گرفته ميشود يا در روش صنعتي مستقيم از شير خام گرفته ميشود.
کره، چربي شير است که از فرايندي تحت عنوان زدن شير به صورت مستقيم يا غير مستقيم توليد ميشود. داراي انواع مختلف ترش (تخميري) و شيرين (بدون تخمير) ميباشد.
پنير، از راه مايه زدن به شير از طريق افزودن آنزيم رنت يا اضافه کردن اسيد که شير را دَلَمه ميکند فراهم ميکنند. سپس اين بخش دلمه شده را که جامد آبکي است با فرايند پرس از آب پنير جدا ميکنند. بر حسب ميزان پرس انجام گرفته از گونه پنيرهاي سخت، نيمه سخت، نرم توليد ميشود. گفتني ست روشهاي زيادي براي درست کردن پنير هست و پنير بر اساس گونه فرايند توليد انواع بسيار زيادي دارد.
ماست، از راه افزودن باکتريهاي استرپتوکوک و لاکتوباسيل يا همان مايه که شير را تخمير ميکند حاصل ميشود.
کشک، از جوشاندن دوغ و صاف کردن و خشک کردن آب آن بدست ميآيد.
تَرف يا سُج يا قره قروت، خوردني اي ترش مزه که از جوشاندن آب صاف شده کشک و خشکاندن آن بدست ميآيد.
مَشکه، کره اي که از زدن ماست و جدا کردن دوغ بدست ميآيد، به آن کره دوغ هم ميگويند.
دوغ، به دو شيوه بدست ميآيد: 1 آميختن آب و ماست؛ 2 زدن ماست و جدا کردن دوغ از مسکه (کره دوغي) که اين دوغ ترش تر است.
شُور (ترکي ?or) :از جوشاندن دوغ و دلمه شدن آن گرفته ميشود
پينو، گونهاي کشک است
لور، پنير دلمه شده سفت نشدهاست که مزه اي شيرين دارد
آروشه، خوردني خوشمزه که از سودن پنير تازه در روي ديگ آتش که به روغن مينشيند و افزودن آرد و زردچوبه بدست ميآيد.
دورده يا دووِه، باقيمانده ترش و شور مزه کره اي که داغ شده و روغنش جدا شدهاست.
روغن زرد يا کرمانشاهي، روغن خالص کره که از جوشاندن کره يا مَشکه بدست ميآيد.
شکر پنير، شيريني اي که از آميختن آب پنير و شکر و پختن آن فراهم ميشود.
بستني، خامه ايست که به سرعت تا دماي منفي 40 درجه سانتي گراد يخ بستهاست که به آن ثعلب نيز ميافزايند.
شير غنيشده، شيري است که با تبخير، آب آن به کار رفته و قوام گرفتهاست؛ معمولاً به آن شکر هم ميافزايند.
شیر خشک، از خشک شدن صنعتي شير به روشهاي پاششي يا تزريقي به دست ميآيد.
خامه ترش، خامه ايست که به وسيله باکتري تخمير و ترشيدهاست.
کفير، نوشابه اي خوشمزه شبيه به دوغ که از افزودن دانههاي کفير يا همان مايه کفير به شير و تخمير شير به وسيله مخمرها فراهم ميشود و حدود 5 درصد الکل دارد.
خواص و ويژگيها
شیر مايعي سفيد و غيرشفاف است. ممکن است در تابستان که گاوها در مراتع چرا ميکنند رنگ آن مقداري به زردي متمايل شود. شير سالم بايد تميز، با مزه اي شيرين و غلظتي همگن و عاري از هر گونه لخته باشد.
روشهاي تعيين خصوصيات شيميايي و فيزيکي اکثر فرآوردههاي لبني مشابه روشهاي مورد استفاده براي تعيين خواص شير ميباشد، براي مثال از لاکتومتر براي اندازهگيري چگالي مخصوص استفاده ميشود. با اين حال فرآوردههاي لبني به روشهاي مختلفي ساخته ميشوند. براي مثال برخي با فرايند تخمير لاکتيکي توليد ميشوند (مانند ماست)، و برخي ديگر با فرايندهاي مکانيکي تغليظ چربي ساخته ميشوند (مانند کره). در بعضي از فرايندها نيز ترکيبي از فرايندهاي تخمير و بلوغ استفاده ميشود (مانند پنير). اين فرايندها ترکيب شيميايي و غلظت ابتدايي مواد ماکرومغذي و ميکرومغذي را تغيير ميدهند.
ميزان پروتئين
بيشتر فرآوردههاي لبني از شير گاو توليد ميشوند، که عمدتاً شامل آب و تقريباً 4?8? لاکتوز، 3?2? پروتئين، 3?7? چربي، و 0?19? مواد غير پروتئيني و 0?7 درصد خاکستر (Ash) ميشود. خانواده اصلي پروتئينهاي موجود در شير شامل کازئينها، پروتئينهاي سرم شير و ايمونوگلوبولينها هستند.
ميزان چربي
درصد چربي شير ميتواند از 3?2? تا 6? متغير باشد. اين اختلاف ميتواند به دليل استفاده از نژادهاي مختلف گاوها باشد. همچنين تغذيه گاوها، نحوه مراقبت از آنها و سلامت آنها عاملهاي ديگري هستند که بر روي ميزان چربي شير تأثير گذار هستند. چربي شير در دماي بالاي 40 درجه سلسيوس به شکل مايع و در دماي زير 40 درجه هم به شکل مايع و هم به شکل جامد وجود دارد.
منع مصرف يا احتياط در مصرف شير و لبنيات
افرادي را که نبايد لبنيات مصرف کنند:
افرادي که از درد مفاصل رنج ميبرند و يبوست دارند
افرادي که سنگ کليه، مثانه و کيسه صفرا دارند
افرادي که نفخ معده و باد روده دارند
افرادي که ميکروب معده دارند
افرادي که لک سفيد "برص" روي پوست خود دارند
زناني که عفونت و ترشح زنانگي دارند
زناني که کيست تخمدان دارند
زناني که درد قاعدگي و شکمدرد دارند
زناني که دير به دير قاعده ميشوند
زناني که سزارين شدهاند بايد مصرف ماست و دوغ را به حداقل برسانند
بچههايي که شبادراري دارند
افرادي که صرع "تشنج" دارند
افرادي که افسردگي و ناراحتي اعصاب دارند
افرادي که پرخواب هستند
افرادي که فراموشکار هستند
افرادي که لرزش بدن "سر، دست، پا، گردن" دارند
افرادي که نفستنگي، آسم و سينوزيت دارند
افرادي که زياد عرق ميکنند
افرادي که کمکاري تيروئيد دارند
با نخوردن لبنیات منتظر اين بيماري مرگبار باشيد
ميدانيد هنگامي که لبنيات را کنار ميگذاريد، چه چيزي را به دست ميآوريد يا از دست ميدهيد؟
هرساله، هر آمريکايي بهطور متوسط 16.200 کيلوگرم پنير و 10.800 کيلوگرم بستني يا محصولات لبني منجمد ميخورد. کاملا درست است اگر بگوييم بسياري از مردم شيفتهي لبنيات هستند؛ بنابراين ممکن است شگفتآور باشد اگر دريابيد که مصرف انواع محصولات لبني از سال 2005 بهطور پيوسته در حال کاهش است. براساس نظرسنجيها و گزارش نتايج آن از سوي انجمن تغذيه و رژيم غذايي امريکا، %22 از آمريکاييها کمتر از پيش لبنيات مصرف ميکنند. بهانههايي که مردم براي فرار از مصرف لبنيات بيان ميکنند، وجود جايگزينهاي متنوع براي شير است.
از جمله کاهش وزن، پوستي روشنتر، پيشگيري از بيماري و افزايش انرژي تنها چند مورد از موارديست که افراد با رژيم غذايي بدون لبنيات بدان دست مييابند. اما آيا واقعا ميدانيد هنگامي که لبنيات را کنار ميگذاريد و در برابر مصرف آن مقاومت ميکنيد، چه چيزي را به دست ميآوريد يا از دست ميدهيد؟
دريابيد که آيا شير واقعا براي بدن خوب است يا نه و هنگامي که آن را از رژيمتان حذف ميکنيد چه عوارضي در کمين شماست؟
استخوانبندي بدن خود را شکننده ميکنيد. تا سن 30 سالگي، سرعت استخوانسازي بدن بيشتر از تجزيهي استخواني است. پس از 30 سالگي، تجزيه استخوانها از ساخت آنها سبقت ميگيرد. بهترين روش براي تقويت اسکلت بدن کلسيم است.
چرا بايد قبل از غذا ماست بخوريم؟
به گفتهي دکتر ربکا بلک، مدير مرکز تغذيه باليني در نيويورک لبنيات يکي از بهترين منابع تامين کلسيم است، زيرا بدن کلسيم موجود در لبنيات را، در مقايسه با ديگر غذاها، بهتر جذب ميکند. با حذف لبنيات گامي در جهت پوکي استخوان و شکستگي آنها برميداريد. او در ادامه ميافزايد که اگر شما قصد حذف شير گاو را از برنامهي غذايي خود داريد، ساير منابع کلسيم براي تقويت اسکلت بدن همچون سبزيهاي برگدار (چغندر، کلم پيچ، اسفناج، بروکلي) توفو و ساردينها را بيشتر مصرف کنيد. همچنين، به گفتهي بلک، روزانه يک مکمل کلسيم و يک مکمل ويتامين D. بخوريد. قطعا آنها را به همراه غذا مصرف کنيد، زيرا اسيد معده به جذب آنها کمک ميکند.
عدم مصرف لبنيات منجر به عدم نياز به پوشانندههاي آرايشي براي صاف کردن پوست صورت ميشود:
شير ممکن است عامل آکنه باشد، در نتيجه رژيم بدون لبنيات مانع از بيرون ريختن جوشها ميشود. بر اساس تحقيقي از مدرسه پزشکي دارمتوس، شير حاوي هورمونهايي مانند تستوسترون است که غدد چربي پوست را تحريک کرده و منجر به بروز جوش ميشود.
خطر ابتلا به سرطان را در خود تخفيف دادهايد
محققان سوئدي دريافتند که نوشيدن بيشتر از يک ليوان شير در روز ميتواند خطر ابتلا به سرطان تخمدان را افزايش دهد، در عين حال مطالعهايي در دانشگاه هاروارد نشان داد، مرداني که بيش از دو وعده لبنيات در روز مصرف ميکنند در مقايسه با آنهايي که لبنيات کمتري مصرف ميکنند يا مصرف نميکنند، %34 بيشتر از ديگران در خطر ابتلا به سرطان پروستات هستند. باز هم، هورمونهاي لبني مقصرند؛ فرآوردههاي لبني ميزان فاکتور رشد شبه انسولين را در خون افزايش ميدهند، هورموني که به عنوان سوخت رشد سلولهاي سرطاني شناخته شدهاند.
وقتي لبنيات را کنار ميگذاريد، ممکن است ناآگاهانه مادهي مغذي ديگري را از رژيمتان کنار گذاشته باشيد:
پروييوتيکها. اين باکتريهاي مفيد معمولا در ماست و پنيرهاي نرم وجود دارند و با مجموعهاي از مزاياي خوب براي تنظيم سيستم گوارش مرتبطند. مطالعهايي که در مجلهي آمريکايي تغذيه باليني به چاپ رسيد، نشان ميداد پروبيوتيک “زمان گوارش روده” را حدودا 12 ساعت بهبود بخشيده، تعداد دفعات دفع بدن را تا ¼ برابر افزايش ميدهد و موجب رفع يبوست و دفع آسانتر ميشود. خبر خوب: پروبيوتيکها در غذاهاي غير لبني متنوعي مانند کلم رنده شده با سرکه، ترشي و تخوراک سويا و قارچ نيز پنهان شدهاند.
نتيجه گيري
مصرف فرآوردههاي لبني براي تمام گروههاي سني ضروري است. پروتئين، کلسيم، فسفر، پتاسيم، ويتامينهاي آ، دي، ب 12، ريبوفلاوين و نياسين موجود در لبنيات به حفظ سلامت کلي بدن کمک ميکنند. علاوه بر اين، کساني که بيشتر از سايرين محصولات لبني را در رژيم غذايي خود ميگنجانند، به ميزان چشمگيري از ابتلا به بيماريهاي قلبي، سرطان روده بزرگ، فشار خون، ديابت نوع 2، پوکي استخوان و حتي پوسيدگي دندان در امان خواهند بود. کساني که قصد کاهش وزن دارند و يا ورزشکاراني که ميخواهند حجم تودههاي عضلاني خود را افزايش دهند، به پروتئين داخل فرآوردههاي لبني نياز دارند.